Rani jezički razvoj dece s poremećajem iz spektra autizma

Poremećaji jezika i govora često su vidljivi kod populacije dece s poremećajem iz spektra autizma, uz veliko individualno variranje u vremenu i toku usvajanja.
Jezičko-govorne sposobnosti dece s PSA-om protežu se na kontinuitetu od potpuno nerazvijenog funkcionalnog jezika i govora preko atipičnog i stereotipnog govora pa do urednog razvoja jezika i govora. Uprkos razvoju govora, mnoga verbalna deca (deca koja govore) s autizmom i dalje imaju poteškoća u korištenju govora za komunikacijske svrhe tokom socijalnih interakcija.

Premda visina usvojenosti jezika u određenoj meri zavisi od intelektualnih  sposobnosti pojedinog deteta s PSA-om, viši koeficijent inteligencije ne znači nužno i višu stepen  jezičnog razvoja.

Budući da se poremećaj iz spektra autizma najčešće dijagnosticira tek nakon 3. ili 4. godine života, nema puno podataka o razvoju jezika kod dece najranije dobi. Informacije se u tom slučaju najčešće prikupljaju retrospektivno uz pregledanje videosniaka i  razgovora s roditeljima. Tako prikupljeni podaci jasno ukazuju na drugačiji komunikacijsko-jezično-govorni obrazac već i jednogodišnje djece s PSA-om. Deca s PSA-om prve reči počinju koristiti kasnije od svojih vršnjaka te im se, po pravilu, govor nastavlja razvijati sporijim tokom.

Nadalje, mlađa deca s PSA-om ređe se odazivaju na vlastito ime i slabije reaguju na majčin glas. Kod dvogodišnje dece s PSA-om primetan je i jaz između visine ekspresivnog (govor) i receptivnog jezika (razumevanje) koji odgovaraju uzrastu  od 9 meseci i visine ostalih razvojnih područja koja odgovaraju hronološkom dobu dece.

Fenomen koji neretko obeležava rane faze jezičkog razvoja dece s PSA-om je regresija. Regresijom se smatra postupan proces tokom kojeg deca gube prethodno usvojene reči, otežano usvajaju nove reči i ne učestvuju u komunikacijskim rutinama u kojima su učestvovala pre pojave regresije.
Čak 25 % roditelja izveštava o gubitku reči usvojenih između 12. i 18. meseca. Jezički gubitak u pravilu se javlja pre pojave leksičkog brzaca, u periodu kada deca imaju oskudan opseg ekspresivnog rečnika (vokabulara), dakle pre druge godine života. Osim jezičkih, čest je i gubitak prethodno usvojenih komunikacijskih i socijalnih veština (kontakt očima, odazivanje na ime, imitacija).

Uključivanjem u intervencijske i rehabilitacijske programe, većina dece povrati izgubljene jezičke i sociokomunikacijske sposobnosti  2 – 4 godine nakon regresije. Sam uticaj prisutnosti regresije u kliničkoj slici PSA-a na dalji jezički razvoj još uvek je nejasan.
Jezik dece s PSA-om nastavlja se razvijati sporijim tempom, čak i u poređenju s napredovanjem druge dece s teškoćama u razvoju.Naučnici naglašavaju kako deca s PSA-om mogu napredovati u razvoju jezika još dugo nakon uključivanja u školski program, čak i tokom adolescencije.